Intro  Boek  Fragmenten  Recensies  Uitgaven  Extra's

  • Een interview in de reeks Actua-boeken van ActuaTv, september 2012, door Ludwig Verduyn


 

  • Omtrent, cultuurmagazine van het Davidsfonds 'Omtrent', juni 2012, interview door Katrien Steyaert, foto's Jimmy Kets 
  • Een reportage over 'De Taalgrens' op RingTV, 7 september
     
  • Brussel, 6 september 2012, presentatie De Taalgrens in het Huis van de Parlementsleden, inleiding door Brigitte Raskin

Geacht publiek,

De Taalgrens is het resultaat van een uit de hand gelopen project. Het moest een dun boek geschiedenis-voor-iedereen worden over de taalgrens tussen Vlaanderen en Wallonië die in 1962 is vastgelegd. Maar om het daarover te hebben, moest ik de taalgrens tussen hoog en laag, rijk en arm, ter sprake brengen die geleidelijk aan is beslecht. De regionale taalgrens uit de Romeinse tijd raakte immers verknoopt met de sociale taalgrens die zich sinds de middeleeuwen ontspon. Om die verknoping te beschrijven, moest ik ook over de derde Belgische taalgrens beginnen, de aflijning van Brussel. Die politieke taalgrens is ook vijftig jaar geleden vastgelegd, maar wie weet nog níet echt beslecht.

Zo werd De Taalgrens geen dun boek maar een uitgebreid verhaal waarin ik de hele geschiedenis van het Belgische grondgebied en de Belgische staat vertel zonder die drie rode draden van taalgrenzen uit het oog te verliezen.

 

Het was alvast voor mij en wordt hopelijk voor de lezers van De Taalgrens verfrissend – en opfrissend – om die hele geschiedenis nog eens door te nemen. Ons collectieve geheugen heeft veel vergeten, terwijl de feiten op een rij voor zichzelf spreken. De Belgische taalstrijd speelde zich niet echt af aan de Vlaams-Waalse taalgrens, maar in de Vlaamse provincies en steden, bijvoorbeeld in het Franstalige bolwerk Gent. Het waren de Walen die het eerst om bestuurlijke scheiding gingen vragen en aan regionalisme wilden doen. De Vlaamse Beweging en het Vlaamse nationalisme zijn twee te onderscheiden zaken – iets wat ik lang voordat ik het opschreef mijn kinderen heb moeten uitleggen in hun tienerjaren, toen het Vlaams Blok al wat Vlaams is monopoliseerde.

Historische feiten en faits divers zijn ook zeer te onderscheiden. Dat eind jaren 1970 een Waalsgezinde Voerenaar met scherp op Vlaamse betogers schoot, is vermakelijk om te onthouden omdat het heethoofd Snoeck heette en van beroep forellenkweker was. Dat in 1477 hertogin Maria van Bourgondië haar landen, die tot in huidig Noord-Frankrijk reikten, plechtig moest beloven dat haar kanselier en secretarissen de streektalen Waals en Diets machtig zouden zijn en de rechtspraak overal in de taal van de gedaagde zou geschieden, is belangrijk om te onthouden; ik beschrijf haar toegevingen in wat het Groot Privilegie heette als taalwetgeving avant la lettre.

Terwijl ik aan het boek werkte, speelde zich de regeringsvorming Di Rupo af. Die actualiteit schatte ik dag in dag uit afstandelijk in aan de hand van wat ik aan het beschrijven was. BHV scheen in de media een bijwerking van de faciliteiten uit 1963 en de staatshervorming van 2001 te zijn, terwijl ik in mijn tekst aan het uiteenzetten was dat het probleem kiemde sinds 1878 en zelfs een beetje la faute de Napoléon was. De vergelijking actualiteit-geschiedenis liet mij toe de dagelijkse politieke perikelen beter te volgen en te begrijpen dankzij de kennis van de historische ontwikkeling. Die heeft het land niet alleen binnengrenzen opgeleverd maar ook bindweefsel. Vandaar dat ik mijn boek ook een ondertitel meegaf en daarin het accent verschuif van België naar de Belgen, die tegelijk verdeeld zijn en verenigd.

Behalve dat mijn geschiedenisboek hopelijk een tegenwicht vormt voor de actualiteit, kan het ook de tegenpool worden van een mediageniek boek dat volgende week verschijnt, ook bij het Davidsfonds, en dat slechts op het eerste gezicht over politiek gaat: Het regime van Bart de Wever. Het verhaal van een spectaculair gewichtsverlies dankzij een Catalaans dieet, met recepten erbij in woord en beeld. Lifestyle-advies van een populaire politicus tegenover geschiedenisles van een gepensioneerde lerares, iets zegt me dat zij, ik, die strijd met glans zal verliezen.

  • De Taalgrens, inhoud

WELKOM OF BIENVENUE

FRANKISCH ERFGOED                 500 v.Chr. - 500 n.Chr.       
De geschiedenis brengt verrassende wendingen met zich mee en dit is er zo een: uitgerekend de Franken die hun naam gaven aan Frankrijk en al wat Frans is, zijn de oervaders van het Nederlands en de grondleggers van de taalgrens die België verdeelt.

SCHILT ENDE VRIENT                   500 - 1400               
In de middeleeuwen raakt het Frankische rijk verdeeld en leidt het leenstelsel tot verbrokkeling. In de lage landen, balancerend tussen het Duitse keizerrijk en het Franse koninkrijk, vormen zich kleine vorstendommen. De streektalen zijn er varianten van de volkstaal, van het Diets dat aan de ene of het Waals dat aan de andere kant van de taalgrens wordt gesproken.

WALSCHE ENDE DUYTSCH            1400 - 1560               
De Bourgondische hertogen verzamelen de Lage Landen, de Habsburgers maken hen één en onverdeelbaar van Friesland tot Picardië. Maar er broeit ontevredenheid en nu en dan breekt die uit, wanneer de vorst de vrijheid van zijn onderdanen beknot of hen de les laat lezen door vreemdelingen die de landstalen niet kunnen spreken.

NEEDERLANDSCHE HISTOORIEN        1560 - 1650               
De Nederlanden zijn in handen gekomen van de Spaanse Habsburgers en komen in opstand tegen het autoritaire bestuur vanuit Madrid. Wanneer de koning bovendien de ketterjacht verhevigt, wordt het oorlog. De Noordelijke Nederlanden scheuren zich los van het Spaanse rijk, richten hun eigen staat op en verheffen het Nederlands zelfbewust tot cultuurtaal.

D’ONACHT DER MOEDERLYKE TAEL        1650 - 1815      
         
De Zuidelijke Nederlanden blijven in de zeventiende eeuw Spaans en worden in de achttiende eeuw Oostenrijks, tot ze onder de voet worden gelopen door de Franse revolutionairen. Onder Napoleon is de Franstaligheid er zowel boven als onder de regionale taalgrens volkomen “de bon ton”.

HA! WEEST FRANS! VERBASTERT U!        1815 - 1860  
             
Na de val van Napoleon herenigen zijn overwinnaars de Nederlanden tot een koninkrijk. Maar Noord en Zuid zijn van elkaar vervreemd en het bestuur van koning Willem I roept veel weerstand op in het zuiden. In 1830 leidt een revolutie tot de onafhankelijkheid van België, openbaar een eentalig Frans land.
 
EN LANGUE FLAMANDE                1860 - 1900           
Eentalig Frans België wankelt. De flaminganten worden politici en willen dat de volkstaal niet alleen opklinkt in keukens, stallen en fabrieken, maar ook in rechtszalen en scholen. De eerste taalwetten laten tweetaligheid toe in Vlaams-België en de toenemende partijpolitiek verdeelt de Belgen in vele kampen.

ONS VLAAMSE HART IS DIEP GEWOND    1900 - 1950     
      
België overleeft de twee wereldoorlogen. Maar tussen beide rampzalige tijden in gaan én de Vlaams-Waalse taalgrens én de grens rond Brussel frontlijnen vormen waarlangs de Belgen in twee kampen tegenover elkaar komen te staan en elkaar met principes, wetten en talentellingen om de oren slaan.

NAAR BINNEN ZO KWETSBAAR        1945 - 1965           
Naoorlogs België blijft vooralsnog een eenheidsstaat, maar daarin wordt in 1962 de Vlaams-Waalse taalgrens vet aangezet en in 1963 de taalgrens rond Brussel vastgelegd. Walen en Vlamingen spreken een verschillende taal en houden er ook uiteenlopende meningen op na die naast communautair gekleurd ideologisch geladen zijn.

HET PACT DER BELGEN                1965 - 2000           
Op de jaren van taalwetgeving volgen die van staatshervorming. België staat permanent in de steigers en wordt door de ene na de andere coalitie verbouwd. Drie gemeenschappen en gewesten krijgen hun plaats onder een federaal dak en de ministers zijn niet meer te tellen. Vlaanderen bloeit open, Wallonië herstelt zich en Brussel blijft het hele huis op stelten zetten.